słowo I

rzeczownik

DRUKUJ
XIV w., Bor
psł. *slovo, *slovese 'to, co się słyszy’ > ‘wypowiedź, mowa, słowo'
Rzeczownik (z przyrostkiem *-es- w przypadkach zależnych) od pie. pierwiastka *k'léu̯- ‘słyszeć’.
1. wyraz
ciąg dźwięków lub liter, który ma jakieś znaczenie lub pełni jakąś funkcję w tekście

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE
arrow down
Język

synonimy:wyraz
  • nowe, pierwsze, obce, odpowiednie, piękne, właściwe; brzydkie, obraźliwe, puste, wulgarne słowo
  • kilka, parę, wiele słów
  • znaczenie słów
  • oszczędny w słowach
  • coś rozpoczyna się, zaczyna się; wyrazić, zakończyć, zastąpić coś słowami...
  • rozumieć się bez słów; coś zaczyna się od słów...
  • dodać coś, proponować coś po słowach

W dokumentacji Służby Bezpieczeństwa nie funkcjonowało słowo donos. Zastąpienie go wyrazem doniesienie wynikało jedynie z potrzeby wywołania zmiany wartościowania gatunku tekstu w użyciu.

źródło: NKJP: Iwona Dojka: Donos i doniesienie jako gatunki tekstu, 2008

Kraszanki - od staropolskiego słowa „krasić”, czyli upiększać, barwić - to jajka o czerwonej lub brązowej barwie, natłuszczane w celu uzyskania połysku.

źródło: NKJP: G. Czerwińska: O jajku, Tygodnik Ciechanowski, 2006-04-15

W komunikacji za pomocą komputera występuje specyficzna leksyka. Najczęściej są to słowa zapożyczone z języka angielskiego i przeważnie oznaczają nazwy elementów składowych oprogramowania lub sprzętu komputerowego.

źródło: NKJP: Małgorzata Kuruc: Wybrane cechy językowe i graficzne listów e-mail - rozważania wstępne, 2008

Przygotowaliśmy dla naszych gości słowniki polsko-niemieckie. Tak więc i oni mieli szansę nauczyć się kilku słów czy zwrotów po polsku [...].

źródło: NKJP: (km): Zabawa po zbójnicku, Tygodnik Rybnicki, 2008-11-25

Jaś skończy pierwszy rok życia 26 czerwca. Dzieci w tym wieku stawiają już pierwsze kroczki, świadomie wypowiadają pierwsze słowa, wiedzą, gdzie są mama i tata.

źródło: NKJP: Bogdan Prejs: Uśmiech Jasia Pawła, Dziennik Zachodni, 2007-06-18

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
słowo
M:
słowa
D:
słowa
D:
słów
C:
słowu
C:
słowom
B:
słowo
B:
słowa
N:
słowem
N:
słowami
Ms:
słowie
Ms:
słowach
W:
słowo
W:
słowa
2. wypowiedź
krótka wypowiedź pisemna lub ustna

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE
arrow down
Język

  • powitalne, wprowadzające słowo; słowo drukowane, mówione, pisane; polskie; ciepłe, mocne, ostre, słynne słowa
  • słowa komentarza, krytyki, oświadczenia, podziękowania, podziwu, potępienia, powitania, pożegnania, skargi, uznania, współczucia; Jana Pawła II, Jarosława Kaczyńskiego, Józefa Piłsudskiego, Ojca Świętego, papieża, prezydenta...
  • słowo od prezydenta, od redakcji, od szefa Oficyny Wydawniczej...
  • dać / dawać wiarę, przysłuchiwać się, przyznać / przyznawać rację, uwierzyć, wierzyć, zaprzeczyć / zaprzeczać czyimś słowom / słowom kogoś
  • kierować, skierować słowo do kogoś; cytować, przypomnieć słowa kogoś
  • odpowiedzieć słowami kogoś
  • mówiąc słowami kogoś; zgodnie ze słowami kogoś; ; w ostatnich, w pierwszych słowach

Przyznaje, że jest młodym i niedoświadczonym człowiekiem naiwnie wierzącym w słowo mówione.

źródło: NKJP: A. Melnicka: Miało być widowisko, wyszło pośmiewisko, Tygodnik Ciechanowski, 2008-02-09

Biskupi w swoim słowie, które usłyszeliśmy z ambon 1 czerwca zwracali uwagę na to, że Ojciec Święty wyraźnie dostrzega miejsce Polski w strukturach europejskich.

źródło: NKJP: Jak będą głosować?, Tygodnik Tucholski, 2003

Zapewnić należy wielostronny rozwój ludzi oraz umożliwić racjonalne uporządkowanie relacji między kulturą obrazu a kulturą słowa drukowanego.

źródło: NKJP: Czesław Banach: Strategia i prognoza rozwoju edukacji w Polsce do roku 2020, 2008

Nigdy potem nie zaznałem tak silnego przekonania, że stając na scenie, wykonuję misję. Wtedy zrozumiałem też, że teatr jest przede wszystkim sztuką słowa.

źródło: NKJP: Henryka Wach-Malicka: Odszedł wielki aktor, Dziennik Zachodni, 2008-03-07

Schorowany i słaby, ale bardzo wzruszony papież wspominał swoją młodość. Cała Polska zapamiętała jego słowa o kremówkach.

źródło: NKJP: Mirosław Łukaszuk: To także nasz papież, Dziennik Zachodni, 2006-05-25

W ramach wystąpienia przewidziano czas na słowo od szefa gminy i pokaz wybranych zespołów, rzemieślników, artystów ludowych.

źródło: NKJP: (AWZ): Powódź, Cepeliada, dożynki, Gazeta Krakowska, 2001-08-18

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
słowo
M:
słowa
D:
słowa
D:
słów
C:
słowu
C:
słowom
B:
słowo
B:
słowa
N:
słowem
N:
słowami
Ms:
słowie
Ms:
słowach
W:
słowo
W:
słowa

bez ograniczeń+słowo+
(KOGO)
bez ograniczeń+słowo+
(JAKIE)+(o CZYM)
bez ograniczeń+słowo+
(od KOGO)

3. tekst
tekst jakiegoś dzieła naukowego, literackiego lub utworu muzycznego

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Działalność intelektualna człowieka
arrow down
wytwory działań intelektualnych człowieka

hiperonimy:tekst

Sformułowane powyżej tematy stanowią kolejne rozdziały Rezolucji. Każdy z tych rozdziałów był opracowany przez oddzielną grupę, złożoną z pięciu osób. Piszący te słowa był przedstawicielem Polski jako delegat Polskiego Towarzystwa Fizycznego i miał okazję pracować w grupie przygotowującej rozdział I.

źródło: NKJP: Jerzy Warczewski: Nowe źródła energii, Dziennik Zachodni, 2006-06-16

Nie zaprezentowaliśmy typowego obrzędu dożynkowego. Są to raczej śpiewki i pieśni, które zbieraliśmy lub sami układaliśmy słowa do popularnych melodii — przybliża sprawę choreograf zespołu [...].

źródło: NKJP: Anna Jakubiec: Święto plonów, Dziennik Zachodni, 2002-09-27

Rodziny ofiar stalinowskiego terroru na pamięć znają słowa wiersza: „Rzadkim lasem wzdłuż drogi, pośród traw i zielska, wsparta o miecz złamany polskiej smutnej Nike, idzie Matka Katyńska-Panienka Kozielska, złotą łuną zapalić pod Smoleńskiem znicze”.

źródło: NKJP: Elżbieta Piersiakowa: Ofiarom Golgoty Wschodu, Dziennik Zachodni, 2002-04-28

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
słowo
M:
słowa
D:
słowa
D:
słów
C:
słowu
C:
słowom
B:
słowo
B:
słowa
N:
słowem
N:
słowami
Ms:
słowie
Ms:
słowach
W:
słowo
W:
słowa

bez ograniczeń+słowo+
(CZEGO)
bez ograniczeń+słowo+
(do CZEGO)

4. obietnica
złożona przez kogoś obietnica

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Ocena i wartościowanie
arrow down
wola, postawy, nastawienie człowieka wobec świata i życia

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA
arrow down
Relacje międzyludzkie
arrow down
określenia relacji międzyludzkich

hiperonimy:obietnica
  • dotrzymać słowa
  • dać słowo

Człowiek, który wyżej cenił życie psa niż życie człowieka, równocześnie szanował dane słowo i dotrzymał go.

źródło: NKJP: Jacek Dehnel: Lala, 2006

Niestety, rząd [...] nie dotrzymał słowa. [...].

źródło: NKJP: K. Kowalski, Tygodnik Ciechanowski, 2006-08-14

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
słowo
M:
słowa
D:
słowa
D:
słów
C:
słowu
C:
słowom
B:
słowo
B:
słowa
N:
słowem
N:
słowami
Ms:
słowie
Ms:
słowach
W:
słowo
W:
słowa
5. w informatyce
inform. ciąg bitów stanowiących pewną całość informatyczną tworzącą zawartość jednej lub kilku komórek pamięci

CZŁOWIEK I TECHNIKA
arrow down
Urządzenia i maszyny
arrow down
komputery/informatyka

Słowo komputerowe może mieć różne znaczenia informacyjne - może reprezentować liczbę, znak, rozkaz.

źródło: Internet: documents.mx

A w ogóle kto powiedział, że słowa komputerowe mają mieć długość będącą potęgą dwójki? 8 bitów to dziś wiele za mało i bajt jako jednostka wyszedł praktycznie z użycia: wszystko dzisiaj mierzy się w giga-, mega-, a nawet terabajtach.

źródło: Internet: computerworld.pl/felieton/Retroinformatyka

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
słowo
M:
słowa
D:
słowa
D:
słów
C:
słowu
C:
słowom
B:
słowo
B:
słowa
N:
słowem
N:
słowami
Ms:
słowie
Ms:
słowach
W:
słowo
W:
słowa
6. czasownik
daw. jęz. czasownik

CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE
arrow down
Język

  • słowo osobowe, posiłkowe

W dawnej polszczyźnie funkcjonował tzw. czas przeszły złożony, składający się z imiesłowu czasu przeszłego i słowa posiłkowego być w czasie teraźniejszym.

źródło: NKJP: Jan Miodek: Żeśmy - dobre i złe, Dziennik Zachodni, 2007-01-19

Ze stanowiska poprawności dopuszczalne są obie konstrukcje: będę krył i będę kryć, natomiast rażąca jest konstrukcja, w której imiesłów poprzedza słowo posiłkowe: „krył będę”.

źródło: Barbara Bartnicka-Dabkowska, Michał Jaworski:Gramatyka opisowa języka polskiego z ćwiczeniami. T. II: Fleksja. Składnia, 1972

[...] część gramatyk polskich na określenie czasownika używa wyrazu słowo, bądź w odniesieniu do całości czasownika, bądź w odniesieniu do jego formy osobowej [...].

źródło: Jan Tokarski: Fleksja polska, 1973

część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
liczba pojedynczaliczba mnoga
M:
słowo
M:
słowa
D:
słowa
D:
słów
C:
słowu
C:
słowom
B:
słowo
B:
słowa
N:
słowem
N:
słowami
Ms:
słowie
Ms:
słowach
W:
słowo
W:
słowa

ani słowa I


ani słowem


ani jednym słowem


ani słowa II


bez słowa


brakuje słów komuś


brak słów komuś


coś kończy się na słowach


coś nie jest czyimś ostatnim słowem


coś skończyło się na słowach


daję słowo


dobre słowo


gra słów


jak słowo daję


jednym słowem


ktoś doszedł do głosu


ktoś doszedł do słowa


ktoś jest po słowie


ktoś liczy się ze słowami


ktoś łapie za słówka kogoś


ktoś chwyta za słowa kogoś


ktoś łapie za słowa kogoś


ktoś ma ostatnie słowo


ktoś nie mówi jeszcze ostatniego słowa


ktoś nie mówi ostatniego słowa


ktoś nie mówi złego słowa o kimś/czymś


ktoś nie pisnął słowa


ktoś nie pisnął ani słowa


ktoś nie powiedział jeszcze ostatniego słowa


ktoś nie powiedział ostatniego słowa


ktoś nie powiedział złego słowa o kimś/czymś


ktoś nie powiedział marnego słowa o kimś/czymś


ktoś nie przebiera w słowach


ktoś nie słyszy złego słowa od kogoś


ktoś nie usłyszał złego słowa od kogoś


ktoś nie znajduje słów


ktoś nie ma słów


ktoś nie znalazł słów


ktoś przechodzi od słów do czynów


ktoś przeszedł od słów do czynów


ktoś rzuca słowa na wiatr


ktoś rzucił słowa na wiatr


ktoś spija słowa z czyichś ust


ktoś spija słowa z czyichś warg


ktoś szepnął słówko


ktoś szepnął dobre słowo


ktoś szepnął słowo


ktoś szuka słów


ktoś trzyma za słowo kogoś


ktoś uwierzył na słowo komuś


ktoś wchodzi w słowo komuś


ktoś wpada w słowo komuś


ktoś wierzy na słowo komuś


ktoś wspomni moje słowa


ktoś wszedł w słowo komuś


ktoś wpadł w słowo komuś


ktoś złapał za słówka kogoś


ktoś złapał za słowa kogoś


ktoś zwraca słowo komuś


ktoś zwrócił słowo komuś


łatwość słowa


na słowo honoru


od słowa do słowa


ostatnie słowo


piękne słówka


piękne słowa


skrzydlate słowo


słowa prawdy


Słowo Boże


słowo harcerza


słowo honoru


słowo klucz


słowo stało się ciałem


słowo w słowo


słowo wstępne


szkoda słów


święte słowa


w _ tego słowa znaczeniu


w kilku słowach


w krótkich słowach


w paru słowach


w trzech słowach


w dwóch słowach


w pełnym tego słowa znaczeniu


w pół słowa


w prostych żołnierskich słowach


wielkie słowa


wielkie słowo


własnymi słowami


swoimi słowami


wolność słowa


wypluj te słowa


wypluj to słowo


wypluj te słowa


wypluj to słowo


zabrakło słów komuś


brakło słów komuś


Przysłowia

Mądrej głowie dość dwie słowie


Słowa ulatują, pismo pozostaje


Słowa ulatują


Słowo się rzekło, kobyłka u płota


Słowo się rzekło...


Słowo się rzekło, kobyłka u płotu


Słowo wróblem wyleci, a powróci wołem


Słowo wróblem wyleci...